De Stemming verklaard

Wat is er gebeurd tussen de laatste peiling van De Stemming eergisteren en de uiteindelijke verkiezingsuitslag? De enorme winst van de VVD is een grote verrassing voor iedereen.

We leggen de grote groep stemmers van het laatste uur onder het vergrootglas om te zien hoeveel mensen tijdens hun gang naar de stembureau's of zelfs pas in het stemhokje hun keuze hebben bepaald.

Beweging naar de VVD

De trend die zich in de laatste peiling van De Stemming aftekende heeft zich op de dag van de verkiezingen verder doorgezet. De groei van de PvdA verliep in hetzelfde tempo als de week daarvoor. In de voorlaatste peiling stond de PvdA op 30 zetels, in de laatste peiling op 34 zetels en het zijn er uiteindelijk 39 geworden. Bij de SP is sprake van een omgekeerde beweging: 26 zetels in de voorlaatste peiling, 22 in de laatste en uiteindelijk 15 zetels bij de verkiezingen. Bij de andere partijen zagen we in de afgelopen weken vooral stabiliteit. Eén of twee zeteltjes erbij of eraf, maar niet zulke grote verschuivingen als bij de PvdA en de SP. Ook dat beeld heeft zich gecontinueerd. Bij de laatste peiling op 11 september had 37% van alle kiezers nog niet finaal besloten.

Er is evenwel één belangrijke uitzondering op dit beeld van continuïteit: de VVD. De VVD stond in onze laatste peiling op 35 zetels en het zijn er uiteindelijk 41 geworden. Uit onderzoek direct na de verkiezingen van 12 september blijkt dat kiezers rond de VVD in de allerlaatste dagen een beweging naar de VVD hebben gemaakt. De liberalen hebben nog iets meer dan een zetel gewonnen van de PVV, van het CDA en van een groep kiezers die in de laatste peiling niet toe te delen was aan een partij. De rest van de winst komt uit alle partijpolitieke hoeken en gaten. Deze cijfers zijn niet gebaseerd op grote aantallen en in die zin dus indicatief, maar de trend is duidelijk. Sinds de eerste peiling die wij deden in januari van dit jaar heeft de VVD zich tussen de 31 en 35 bewogen en pas in de allerlaatste dagen van de verkiezingen heeft de VVD haar slag geslagen.

Op dinsdag noteerde de PvdA in de peiling van De Stemming nog 34 zetels. Gisteren kwamen daar nog 5 zetels bij, waarvan 3 direct van de SP. Ruim een zetel komt van allerlei andere partijen en dan nog een zetel van mensen die tot voor kort aangaven dat zij nog geen enkel idee hadden op welke partij ze gingen stemmen. Tot op het laatste moment is de SP hofleverancier van de PvdA geweest.